AI-geletterdheid: wat moet je als organisatie daadwerkelijk regelen?
Sinds februari 2025 geldt artikel 4 van de Europese AI Act. Daarin staat dat aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen moeten nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere betrokken personen te ondersteunen. Sinds augustus 2026 wordt deze verplichting ook daadwerkelijk gehandhaafd.
In het kort
Maar wat houdt AI-geletterheid dan eigelijk in? Moet iedere medewerker een soort AI-certificaat halen? Moeten er trainingen gevolgd worden? Is dit weer zo’n verplicht nummertje wat onnodig budget gaat kosten?
In de praktijk valt het best mee. Deze wet laat organisaties erg vrij in de manier waarop ze het invullen.
Medewerkers moeten begrijpen wat AI doet, wat de mogelijkheden en beperkingen zijn en welke risico’s aan het gebruik ervan verbonden zijn. De manier waarop je dat invult, mag je zelf bepalen.
De Europese Commissie meldt zelfs dat een specifiek niveau niet verplicht is. Wel raadt de Commissie aan om in kaart te brengen welke vormen van AI gebruikt worden en welke kennis gebruikers nodig hebben om daar veilig mee om te gaan. Op basis daarvan kan een organisatie passende maatregelen nemen. Bijvoorbeeld met een training.
Kortom: de AI Act zegt wel dat je iets met AI-geletterdheid moet doen, maar schrijft niet voor dat iedereen op cursus moet, een examen moet afleggen of een certificaat moet halen.
Is er sprake van hoog-risico AI? Dan bestaan er aanvullende eisen vanuit de AI-act. Deze aanvullende eisen worden in dit artikel niet beschreven.
Hoog-risico AI
AI is hoog-risico als het gebruik ervan volgens de AI Act een aanzienlijk risico voor de gezondheid, veiligheid of grondrechten van mensen is.
Bij AI met een hoog risico gelden strengere aanvullende eisen dan alleen artikel 4 uit de AI-act. Alle informatie in dit artikel gaat ALLEEN over het normale gebruik van AI.
Het gebruik van AI in onderstaande voorbeelden is meestal hoog-risico-ai:
- het selecteren en beoordelen van sollicitanten;
- beslissingen over werknemers;
- kredietbeoordelingen;
- bepaalde toepassingen in het onderwijs;
- bepaalde toepassingen in de zorg;
- biometrische identificatie en categorisering;
- bepaalde toepassingen door politie en justitie;
- bepaalde toepassingen rond migratie en grenscontrole.
Ook kan AI hoog-risico zijn wanneer het een veiligheidsfunctie vervult binnen bepaalde gereguleerde producten, bijvoorbeeld bepaalde medische hulpmiddelen.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid betekent volgens de AI Act dat mensen voldoende kennis en begrip hebben om geïnformeerde beslissingen over het gebruik van AI te kunnen nemen en zich bewust zijn van de mogelijkheden, risico’s en mogelijke schade van AI.
Praktisch betekent dat bijvoorbeeld dat medewerkers begrijpen:
- wat een AI-systeem wel en niet kan;
- dat AI-uitvoer fouten kan bevatten;
- wanneer controle door een mens nodig is;
- welke risico’s bij het specifieke gebruik horen.
Wat iemand precies moet weten, hangt af van de situatie. Artikel 4 noemt daarbij onder meer kennis, ervaring, opleiding, training en de context waarin het AI-systeem wordt gebruikt. De AI Act eist geen specifiek kennisniveau. Je wordt dus als organisatie erg vrij gelaten in de invulling.
Is een AI-geletterdheidscertificaat of een examen verplicht?
Nee, er is geen verplichting volgens deze wet over het halen van een certificaat of een examen. Ook ben je niet verplicht om het kennisniveau van medewerkers over AI te meten.
Je moet wel aannemelijk kunnen maken dat je de AI-geletterheid van medewerkers ondersteunt. Waarbij je rekening houdt met de context waarin AI wordt gebruikt. Als voorbeeld noemt de Europese Commissie het intern bijhouden van trainingen en activiteiten.
Is een AI-cursus verplicht?
Nee, een AI-cursus is niet verplicht volgens artikel 4 van de AI Act.
Maar een cursus is wel een nuttige en praktische manier om te voldoen aan het ondersteunen van AI-geletterdheid. En dat hoeft echt geen dure training door een of andere erkend onderwijs instituut te zijn. Een duidelijke presentatie van een AI-specialist of een e-learning course zijn heel geschikt.
Hoeveel AI-training moet je geven?
Een AI-training is niet verplicht. Er is dus logischerwijs ook geen verplichte aantal ‘vlieguren’ of iets dergelijks.
Artikel 4 vraagt juist om rekening te houden met de context, de kennis en ervaring van de betrokken personen en de manier waarop het AI-systeem wordt gebruikt.
Kies je voor een training dan verlangt de wet dus wel van de organisatie dat er rekening wordt gehouden met bijvoorbeeld medewerkers die nauwelijks met AI werken en collega’s die intensief met AI werken.
Hoe pak je de AI-geletterdheid nu praktisch aan?
Deze nieuwe wet laat je behoorlijk vrij in de manier waarop je als organisatie er invulling aan geeft. Ik geef je hieronder een praktisch stappenplan hoe je dit kunt aanpakken.
Maak een overzicht van het gebruik van AI binnen de organisatie
Dit kunnen voor de hand liggende tools zijn zoals Copilot of ChatGPT. Maar ook bijvoorbeeld gespecialiseerde tools voor afbeeldingen, video’s, advertising, automatisering, enzovoort.
Breng in kaart wie met deze tools werken en in wat voor mate
Niet iedereen gebruikt AI op dezelfde manier. Maak daarom onderscheid tussen bijvoorbeeld incidentele gebruikers, dagelijkse gebruikers en medewerkers die AI-output gebruiken bij belangrijke beslissingen.
Bepaal wat medewerkers minimaal moeten weten
Denk bijvoorbeeld aan:
- Welke fouten kan dit systeem maken?
- Welke risico’s zijn relevant?
- Wanneer moet iemand de output controleren?
- Welke informatie mag in het systeem?
- Wat moet iemand doen als de AI-output niet klopt?
Breng het in de praktijk
Dat kan een uitgebreide AI-geletterdheidstraining zijn. Maar het kan ook een korte interne instructie zijn. De wet schrijft de vorm niet voor. Het gaat erom dat je maatregelen neemt die passen bij het gebruik van AI in de organisatie.
Leg vast wat je hebt gedaan
Bij bovenstaande stappen heb je al in kaart gebracht wat het AI-gebruik in de organisatie is. Dit leg je uiteraard vast. Verder leg je minimaal vast:
- welke instructie of training is gegeven aan wie
- wanneer dat is gebeurd
- welke onderwerpen zijn behandeld
Wat is NIET verplicht volgens artikel 4 van de AI Act?
Artikel 4 van de AI Act laat organisaties enorm vrij in de manier waarop ze er invulling aan geven. Laat je dus niet gek maken door derde partijen die een dure AI-training proberen te verkopen 🙂
Tot slot daarom nog even kort wat je volgens de wet dus NIET verplicht bent om te doen:
- Een organisatie is NIET verplicht om de AI-geletterdheid te ondersteunen via een of ander erkend / gecerticieerde onderwijsinstantie of adviesbureau
- Een organisatie is NIET verplicht om medewerkers een AI-training te laten volgen
- Een organisatie is NIET verplicht om medewerkers een examen of certificaat te laten halen
- Een organisatie is NIET verplicht om het kennisniveau van medewerkers over AI te meten
- Er is GEEN wettelijk minimum AI-niveau wat een medewerker moet hebben
- Er is GEEN verplichting om een AI-officer aan te stellen of in te huren
- Een organisatie is NIET verplicht om een derde partij in te schakelen om de AI-geletterdheid te verbeteren
Geef een reactie